ΔΗΜΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ – ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ: ΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΧΗ Η ΘΥΛΑΚΑΣ ΡΥΠΩΝ
Το Νέο Κορδελιό ιδρύθηκε το 1924 από πρόσφυγες που εγκαταστάθηκαν από την Επιτροπή Αποκαταστάσεως Προσφύγων, πρόσφυγες από την Μικρά Ασία και άλλες πόλεις της Ελλάδας (εσωτερικούς μετανάστες). Η πλειονότητα όμως των κατοίκων καταγόταν από την παραλιακή κωμόπολη της Μικράς Ασίας, το Κορδελιό της Σμύρνης προάστιο της πόλης στο οποίο ζούσαν 15000 Έλληνες. Με το Προεδρικό διάταγμα αριθ. 555 της 13.08.1982 η Κοινότητα Ελευθερίου και ο Συνοικισμός Νέου Κορδελιού ενώθηκαν και αποτέλεσαν από κοινού το σημερινό Δήμο Ελευθερίου – Κορδελιού.
Ο Δήμος Ελευθερίου – Κορδελιού είναι το δυτικότερο άκρο της πόλης της Θεσσαλονίκης. Βόρεια και δυτικά αποτελεί το «σύγχρονο τείχος» της Βιομηχανικής περιοχής με το πολεοδομικό συγκρότημα της Θεσσαλονίκης. Ταυτόχρονα διχοτομείται από δύο υπερτοπικούς συγκοινωνιακούς άξονες: την εσωτερική περιφερειακή οδό και την παλαιά εθνική οδό (άξονας Μοναστηρίου) που γραμμικά συγκλίνει με τον κεντρικό άξονα του σιδηροδρομικού δικτύου. Το 1961 το Ελευθέριο – Κορδελιό αριθμούσε 4500 κατοίκους. Κανείς από τους παραπάνω κατοίκους δεν θα υποψιαζόταν ότι η αυθόρμητη αυθαίρετη αστικοποίηση κυρίως όμως η «ανάπτυξη» και διόγκωσή της, θα αλλοίωνε σε τέτοιο βαθμό τον προορισμό της περιοχής. Τις επόμενες τρεις δεκαετίες ο πληθυσμός τετραπλασιάστηκε. Αξίζει να αναφερθεί ότι το εγκεκριμένο Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο του 1988 καθορίζει την εκτίμηση των αναγκών για πληθυσμό κορεσμού, 26000 κατοίκων. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΣΥΕ, ο μόνιμος πληθυσμός το 2001 ήταν 23000 κάτοικοι. Η πληθυσμιακή μεταβολή παρουσιάζεται ιδιαίτερα αυξημένη, καταλαμβάνοντας την πρώτη θέση μεταξύ των Δήμων της δυτικής Θεσσαλονίκης και την τρίτη στο σύνολο των Δήμων του Π.Σ.Θ.
Μέχρι την δεκαετία του 1960 η περιοχή έχει χαρακτήρα έντονα αγροτικό (κατάλοιπα μικρών ή εκτεταμένων καλλιεργειών υπάρχουν ακόμη και σήμερα εξαιτίας της ύπαρξης μεγάλων μη πολεοδομημένων εκτάσεων). Η εγκατάσταση της βιομηχανικής ζώνης αλλάζει σταδιακά το χαρακτήρα της περιοχής. Το εγκεκριμένο ρυμοτομικό σχέδιο του 1961 καθορίζει ουσιαστικά το χώρο, την μορφή και το μετέπειτα χαρακτήρα της «κεντρικής περιοχής». Ο πολεοδομικός σχεδιασμός ολοκληρώνεται με την επέκταση του ρυμοτομικού σχεδίου (1986), με δύο νέες πολεοδομικές ενότητες, ενώ το 1988 η έγκριση του Γενικού Πολεοδομικού Σχεδίου καθορίζει την συνολική πολεοδομική οργάνωση. Ο Δήμος σήμερα συγκροτείται από 5 πολεοδομικές ενότητες των οποίων ο κεντρικός πυρήνας έχει τη μορφή κεντρικής περιοχής (κατοικία, εμπορικές δραστηριότητες, υπηρεσίες, γραφεία). Το υπόλοιπο πυκνοδομημένο τμήμα, που ασφυκτιά λόγω των οδικών αξόνων και της βιομηχανικής περιοχής συγκεντρώνει παντός τύπου δραστηριότητες, πχ. ανάμιξη βιομηχανίας-βιοτεχνίας μέσης όχλησης με περιοχές γενικής κατοικίας, ενώ ταυτόχρονα μία νέα πολεοδομική ενότητα νοτίως του δικτύου του ΟΣΕ, χαρακτηριζόμενη ως ζώνη οικιστικής ανάπτυξης, βρίσκεται καθηλωμένη στην ουρά της πολυπλοκότητας εμπλεκομένων κεντρικών και μη φορέων. Ο πολεοδομικός επανασχεδιασμός κρίνεται αναγκαίος.
Η πύκνωση της ήδη δομημένης περιοχής με κάλυψη όλων των κενών, μείωση των ελεύθερων χώρων, σε συνδυασμό με την ανάμιξη ασυμβίβαστων μεταξύ τους χρήσεων (γενική κατοικία, μη οχλούσα βιομηχανία – βιοτεχνία) αλλά κυρίως η βαριά βιομηχανία και οι υπερτοπικοί συγκοινωνιακοί άξονες, αναδεικνύονται ως οι πρωταγωνιστές της περιβαλλοντικής υποβάθμισης δημιουργώντας τεράστια προβλήματα στον πληθυσμό. Σχηματικά το αστικό τοπίο του Δήμου, θα μπορούσε να έχει την μορφή ενός θύλακα ρύπων.
Ο ορθολογικός πολεοδομικός επανασχεδιασμός θα πρέπει να λάβει υπόψη του τις όποιες προσεγγίσεις για την μητροπολιτική περιοχή της Θεσσαλονίκης (μεγάλα έργα, πχ. επέκταση του μέσου σταθερής τροχιάς στην περιοχή). Η σύνταξη ενός Δημοτικού σχεδίου για μια βιώσιμη ανάπτυξη του χώρου, με σημειακές παρεμβάσεις και προγραμματισμό υλοποίησης των σχεδίων με συμμετοχή όλων των κοινωνικών ομάδων είναι επιβεβλημένη.
Βιβλιογραφία:
Το Ανθρωπογενές Περιβάλλον,τόμοςβ1 εκδόσεις ΕΑΠ.
εφη σειρά-προσέγγιση συμβόλου Δήμου
Γ.Π.Σ. δήμου
κείμενο: Γιάννης Μαυρομούστακος
